گنجینه های نجوم آستان قدس رضوی
اصل مقاله
موزه نجوم و ساعت آستان قدس رضوی با وسعت حدود450 متر مربع در طبقه دوم ساختمان موزه مرکزی آستان قدس رضوی (حرم مطهرامام رضا(ع)، صحن کوثر) در تیرماه 1378 شمسی افتتاح گردید. این گنجینه که بیشتر اشیاء آن از وقفیات مرحوم سید جلال الدین تهرانی(1366- 1278 ش) است، دارای دوازده ویترین می باشد که هفت ویترین آن به نمایش ابزارآلات نجوم و سه ویترین آن به نمایش مجموعه ای از ساعت هااختصاص یافته است.
اسطرلاب یا ستارهیاب وسیلهای است که در آن موضع ستارگان، سیارات و خورشید و ماه مشخص شده است. (نبئی،1371: 19 ) کاربرد این وسیله بسیار گسترده بوده و مدلهای متنوعی را شامل میشود. نمونه های موجود در موزه آستان قدس در دو دسته کلی کروی و مسطح قرار میگیرند.
اسطرلاب کروی (کره نجومی) کرهای است که نقش صورتهای فلکی، دایره البروج و استوا در آن مشخص شدهاند. از این ستارهیاب در هر عرض جغرافیایی میتوان استفاده کرد. این کره مانند کره آسمان حول محور عالم میچرخد و تغییر موضع اجرام آسمانی را نشان میدهد. در نوع مسطح که امروزه بیشتر مردم آن را به نام اسطرلاب میشناسند، سیر ستارگان، ماه، خورشید و به طور کلی آسمان بر روی یک صفحه تصویر شده است. این نوع ستارهیاب برای عرض جغرافیایی ناظر تهیه میشود و کاربردهای متفاوتی از نشان دادن آسمان شب در زمان خاص تا محاسبات پیچیده نجومی و مهندسی را شامل میشود. (جام جمشید،1388)در این گنجینه چهار اسطرلاب مسطح ویک اسطرلاب کروی موجود است که عبارتند از:
1. اسطرلاب مسطح برنجی ساخت استاد عبدالعلیبن محمد رفیع(کفیلی، 1388)
2. اسطرلاب مسطح برنجی ساخت استاد کمال اشرفزاده اصفهانی
3. اسطرلاب مسطح برنجی ساخت استاد عبدالائمه
4. اسطرلاب مسطح چوبی ساخت استاد محمدباقر ابراهیم الخراسانی
5- اسطرلاب کروی برنجی ساخت استاد ضیاءالدین محمدبنقائمبنملاعیسیابن ملا الهداد الاسطرلابی همایونی لاهوری
